آموزش راه‌اندازی شبکه دفتر؛ اتصال مودم، سوئیچ، ویندوز سرور، پرینتر و اسکنر

پیش از اتصال، نقش هر دستگاه را بشناسیم

شبکه را مثل یک دفتر با اتاق‌های مختلف تصور کنید: کابل‌ها راهرو هستند، سوئیچ نقطه اتصال اتاق‌هاست و روتر مسیر خروج از ساختمان را فراهم می‌کند. سرور هم محل ارائه خدمت است؛ در مثال ما، فایل‌های مشترک روی آن قرار می‌گیرند. سرور و کامپیوترهای کاربران همگی به سوئیچ متصل می‌شوند. [۱]

در حالت چهار کاربر و پرینتر و اسکنر شبکه‌ای، دقیقاً ۸ پورت مصرف می‌شود: یک مودم، یک سرور، چهار کامپیوتر و دو دستگاه اداری. یک دستگاه چندکاره شبکه‌ای معمولاً برای چاپ و اسکن از همان اتصال و IP استفاده می‌کند. برای سه کاربر، یک پورت کمتر نیاز داریم.

سوئیچ ساده هم کافی است: سوئیچ غیرمدیریتی برای عبور ترافیک معمولی نیاز به واردکردن IP ندارد. اگر سوئیچ مدیریتی باشد، IP مدیریت آن موضوع جداگانه‌ای است. [۲]

اول کابل‌ها؛ هر دستگاه کجا وصل می‌شود؟

1. ورودی اینترنت را مطابق سرویس خود به مودم یا ONT متصل کنید و ابتدا کارکرد اینترنت را با یک دستگاه بررسی کنید.
2. یک کابل از پورت LAN مودم‌روتر به پورت ۱ سوئیچ بزنید. پورت DSL یا ورودی فیبر محل این کابل نیست.
3. کابل کارت شبکه سرور را به پورت ۲ سوئیچ وصل کنید.
4. کامپیوترهای PC01 تا PC04 را به پورت‌های ۳ تا ۶ متصل کنید.
5. اگر پرینتر و اسکنر پورت Ethernet دارند، آن‌ها را به پورت‌های ۷ و ۸ بزنید. برای دستگاه USB، مسیر اتصال متفاوت است که پایین‌تر توضیح می‌دهیم.
6. چراغ Link هر پورت را بررسی کنید. روشن‌شدن چراغ یعنی اتصال فیزیکی برقرار است؛ هنوز به معنی درست‌بودن IP یا اینترنت نیست.

شماره پورت‌ها فقط برای نظم مثال است؛ روی یک سوئیچ غیرمدیریتی معمولی، لازم نیست سرور حتماً به پورت خاصی وصل شود. دو سر هر کابل را با نام دستگاه برچسب بزنید.

یک دفترچه آدرس برای شبکه بسازیم

IP آدرس دستگاه در شبکه است. Subnet Mask مشخص می‌کند چه آدرس‌هایی در همان شبکه محلی هستند. Default Gateway مسیر رسیدن به شبکه‌های دیگر است و DNS نام‌هایی مثل یک نشانی وب را به IP تبدیل می‌کند. DHCP هم تنظیمات IP را خودکار به دستگاه‌ها تحویل می‌دهد. [۳]

در همه دستگاه‌های IP‌دار این مثال، ماسک 255.255.255.0 و دروازه 192.168.50.1 است. DNS را نیز 192.168.50.1 می‌گذاریم، به شرط آنکه مودم‌روتر سرویس DNS Relay/Proxy فعال و سالم داشته باشد. در غیر این صورت، DNS معتبر اعلام‌شده توسط سرویس‌دهنده را در تنظیمات DHCP و دستگاه‌های دارای IP دستی قرار دهید.

عدد آخر IP هر دستگاه باید یکتا باشد. در این شبکه، آدرس .0 شناسه شبکه و .255 آدرس Broadcast است؛ آن‌ها را به کامپیوتر اختصاص نمی‌دهیم. IP ثابت را از محدوده توزیع خودکار جدا می‌کنیم تا دو دستگاه یک آدرس نگیرند. راه دیگر، رزرو DHCP براساس MAC است؛ رزرو باید مطابق قواعد محدوده آدرس مودم ساخته شود. [۳]

مودم‌روتر را مسئول آی‌پی‌دادن کنیم

1. از یک کامپیوتر متصل، مقدار Default Gateway را با دستور ipconfig ببینید و همان آدرس را در مرورگر باز کنید؛ فرض نکنید IP همه مودم‌ها یکسان است.
2. با حساب مدیریت دستگاه وارد شوید. تنظیمات سرویس اینترنت مثل PPPoE یا تنظیمات فیبر را برای این آموزش دست‌کاری نکنید.
3. در قسمت‌هایی مانند LAN / Local Network / DHCP Server، DHCP را فعال کنید.
4. در شبکه نمونه، شروع آدرس‌دهی را 192.168.50.100 و پایان را 192.168.50.199 بگذارید. ماسک، دروازه و DNS باید مطابق جدول مرحله قبل باشند؛ بعضی مودم‌ها این گزینه‌ها را خودکار از تنظیمات LAN می‌گیرند.
5. تنظیمات را ذخیره و فهرست DHCP Clients / Leases / Connected Devices را پیدا کنید. نام دقیق این بخش به مدل دستگاه بستگی دارد.

در این سناریو، فقط مودم‌روتر DHCP ارائه می‌کند. نقش DHCP را روی ویندوز سرور نصب نمی‌کنیم. اگر روتر یا اکسس‌پوینت دیگری اضافه می‌کنید، مراقب فعال‌شدن DHCP مستقل روی همان شبکه باشید.

کامپیوترهای کاربران چگونه IP بگیرند؟

1. روی هر کامپیوتر، کلیدهای Win + R را بزنید و ncpa.cpl را اجرا کنید.
2. روی کارت Ethernet متصل به سوئیچ راست‌کلیک کنید و Properties را بزنید.
3. گزینه Internet Protocol Version 4 (TCP/IPv4) را باز کنید.
4. هر دو گزینه Obtain an IP address automatically و Obtain DNS server address automatically را انتخاب کنید.
5. پنجره‌ها را با OK ببندید و در Command Prompt دستور زیر را اجرا کنید:

ipconfig /all

زیر همان کارت Ethernet، دنبال IPv4 Address، Subnet Mask، Default Gateway، DHCP Server و DNS Servers بگردید. نمونه زیر فقط برای آموزش است؛ عدد IP شما ممکن است متفاوت باشد. [۴]

IPv4 Address . . . . : 192.168.50.100
Subnet Mask  . . . . : 255.255.255.0
Default Gateway . . : 192.168.50.1
DHCP Server  . . .  : 192.168.50.1
DNS Servers  . . .  : 192.168.50.1

اگر IP با 169.254 شروع می‌شود، معمولاً دستگاه از DHCP پاسخ معتبر نگرفته است. ابتدا کابل، پورت، DHCP مودم و انتخاب کارت درست را بررسی کنید. برای درخواست مجدد آدرس روی کارت خودکار می‌توانید ipconfig /renew را اجرا کنید. دستور Release را بی‌دلیل روی سیستمی که از راه دور به آن وصل هستید اجرا نکنید، چون ممکن است ارتباطتان قطع شود. [۴]

ویندوز سرور یک آدرس ثابت و یک نام مشخص داشته باشد

برای کاربران راحت‌تر است که پوشه همیشه در همان نشانی باشد. پیش از تنظیم IP ثابت، جدول آدرس‌ها، فهرست دستگاه‌ها و تنظیمات قبلی را بررسی کنید تا آدرس انتخاب‌شده آزاد باشد؛ جواب‌ندادن Ping به‌تنهایی آزادبودن آن را ثابت نمی‌کند.

1. روی سرور نیز ncpa.cpl را باز کنید و وارد Properties کارت Ethernet و تنظیمات IPv4 شوید.
2. Use the following IP address را انتخاب و مقدارهای زیر را وارد کنید.
3. تنظیم DNS را دستی و مطابق فرض DNS مودم‌روتر وارد کنید.
4. با sysdm.cpl، در تب Computer Name و گزینه Change نام سرور را SEZA-SRV قرار دهید؛ پس از درخواست سیستم، آن را راه‌اندازی مجدد کنید.

در این مثال یک کارت شبکه فعال برای سرور کافی است. کامپیوترهای کاربران برای اینترنت از روتر عبور می‌کنند؛ دروازه آن‌ها را IP سرور نمی‌گذاریم. اگر بعداً سرور به دروازه یا فایروال تبدیل شود، معماری و تنظیمات فرق خواهد کرد.

از کجا بفهمیم هر دستگاه کدام است؟

به‌جای نام‌های تصادفی، کامپیوترها را PC01 تا PC04 نام‌گذاری کنید. دستور hostname نام دستگاه را نشان می‌دهد. برای تغییر نام از Settings → System → About → Rename this PC استفاده کنید و راه‌اندازی مجدد خواسته‌شده را انجام دهید.

در یک دفترچه یا فایل، برای هر دستگاه این چهار مورد را ثبت کنید: نام، IP، MAC کارت شبکه و محل فیزیکی. MAC همان Physical Address در خروجی ipconfig /all است. یک لپ‌تاپ برای Wi-Fi و Ethernet معمولاً MAC متفاوت دارد؛ کارت متصل را ثبت کنید.

در پنل مودم، فهرست DHCP Clients به شناسایی آدرس‌های خودکار کمک می‌کند. دستگاهی با IP دستی ممکن است در فهرست اجاره‌های DHCP دیده نشود؛ نبودنش در آن فهرست، نشانه قطع‌بودن نیست.

دیدن دستگاه‌ها در بخش Network ویندوز

1. فقط برای شبکه مورداعتماد دفتر، نوع شبکه را در تنظیمات Ethernet روی Private بگذارید.
2. در Advanced sharing settings، برای پروفایل Private گزینه Network discovery را روشن کنید. روی سرور و کامپیوتری که پرینتر یا فایل میزبانی می‌کند، File and printer sharing را هم فعال کنید.
3. حفاظت با رمز عبور را روشن نگه دارید. در سرور ممکن است این گزینه‌ها از Control Panel → Network and Sharing Center → Change advanced sharing settings در دسترس باشند.

روی سرور Workgroup، اگر رابط تنظیمات پروفایل در دسترس نبود، ابتدا Get-NetConnectionProfile را در PowerShell مدیر اجرا کنید؛ سپس فقط برای کارت متصل به LAN مورداعتماد، شماره InterfaceIndex همان خروجی را در دستور Set-NetConnectionProfile -InterfaceIndex N -NetworkCategory Private جایگزین N کنید.

نمایش در Network و دسترسی واقعی یکی نیستند. ممکن است سرور در فهرست دیده نشود اما پوشه‌اش با IP باز شود. ابتدا دسترسی مستقیم را آزمایش کنید؛ پیدا نشدن خودکار به‌تنهایی دلیل خرابی کابل نیست. در Workgroup نیز صرفاً یکسان‌بودن نام گروه، نام‌گشایی یا دسترسی را تضمین نمی‌کند.

اولین پوشه مشترک روی سرور را بسازیم

حالا نوبت هدف اصلی است: همکار فروش فایلی را روی سرور بگذارد و همکار دیگر با مجوز خودش آن را باز کند. در Workgroup، ورود به فایل‌سرور با یک حساب معتبر روی همان سرور انجام می‌شود؛ حساب‌های کامپیوترها خودبه‌خود یکپارچه نمی‌شوند.

الف) برای هر نفر یک حساب بسازید

1. روی سرور از Computer Management → Local Users and Groups → Users، برای چهار کاربر حساب‌های user01 تا user04 بسازید. هر حساب رمز قوی و جداگانه داشته باشد و عضو Administrators نباشد. [۵]
2. در قسمت Groups، گروه محلی OfficeUsers را بسازید و همین چهار حساب را عضو آن کنید.
3. اگر گزینه «تغییر رمز در اولین ورود» فعال است، قبل از اتصال SMB، تغییر اولیه رمز را با روش مدیریتی مناسب انجام دهید؛ پنجره دسترسی به پوشه مشترک همیشه امکان انجام آن را نمی‌دهد. رمز منقضی یا حساب غیرفعال نیز مانع اتصال می‌شود.

ب) پوشه و دو لایه مجوز را تنظیم کنید

1. روی درایو داده سرور، پوشه تازه D:\Shares\Office را بسازید. اگر درایو D ندارید، مسیر معتبر دیگری انتخاب کنید؛ کل یک درایو را Share نکنید.
2. در Properties پوشه، از تب Sharing → Advanced Sharing، گزینه Share this folder را فعال کنید و نام اشتراک را Office بگذارید. اگر قابلیت فایل‌سرور نصب نیست، از Server Manager → Add Roles and Features → File and Storage Services → File and iSCSI Services → File Server آن را اضافه کنید.
3. در Permissions مربوط به Share، ورودی عمومی Everyone را حذف کنید و برای SEZA-SRV\OfficeUsers مجوزهای Read و Change بدهید. مدیران سرور دسترسی مدیریتی لازم را حفظ کنند.
4. در تب Security پوشه، گروه OfficeUsers را اضافه و برای این پوشه آزمایشی مجوز Modify بدهید. مجوزهای SYSTEM و Administrators را حفظ کنید. مجوزهای عمومی ارث‌رسیده را هم بررسی کنید؛ افزودن گروه جدید به‌تنهایی مجوزهای قبلی را حذف نمی‌کند.

دسترسی از شبکه به هر دو لایه Share Permission و NTFS Permission وابسته است. برای کاربری که فقط باید بخواند، مجوز مناسب فقط‌خواندن تعریف کنید و مطمئن شوید از گروه دیگری حق نوشتن نمی‌گیرد. مجوز Modify امکان تغییر و حذف فایل را هم می‌دهد؛ پس آن را فقط به افراد لازم بدهید.

فایروال روشن بماند. روی فایل‌سرور، قاعده ورودی File and Printer Sharing (SMB-In) باید برای پروفایل معتبر فعال و دسترسی آن به شبکه داخلی محدود باشد. برای این مثال می‌توان محدوده مبدأ را 192.168.50.0/24 قرار داد. این سرویس نباید با Port Forwarding روی اینترنت عمومی منتشر شود. [۶]

ج) از کامپیوتر کاربر وارد شوید

روی PC01، کلیدهای Win + R را بزنید و مسیر زیر را وارد کنید:

\\192.168.50.10\Office

اگر نام کاربری خواسته شد، برای کاربر اول SEZA-SRV\user01 و رمز همان حساب روی سرور را وارد کنید. PIN ورود ویندوز کاربر، جایگزین این رمز نیست. یک فایل آزمایشی بسازید و از PC02 با حساب کاربر دوم آن را باز کنید.

پس از تست، از File Explorer → This PC → Map network drive، حرفی مانند Z را انتخاب و همین مسیر را وارد کنید. با Reconnect at sign-in، ویندوز هنگام ورود دوباره برای اتصال تلاش می‌کند. گزینه Connect using different credentials برای استفاده از حساب سرور در دسترس است. [۷]

پرینتر را برای همه آماده کنیم

حالت اول: پرینتر پورت شبکه یا Wi-Fi دارد

1. پرینتر Ethernet را به سوئیچ وصل کنید. مدل Wi-Fi را به همان شبکه داخلی کاربران متصل کنید؛ شبکه مهمان یا Client Isolation می‌تواند ارتباط محلی را مسدود کند.
2. از پنل دستگاه یا ابزار سازنده، تنظیمات شبکه را باز کنید. در صورت پشتیبانی تنظیم دستی، IP را 192.168.50.20، ماسک را 255.255.255.0 و Gateway را 192.168.50.1 قرار دهید. این آدرس باید آزاد و خارج از بازه DHCP باشد. اگر دستگاه فقط خودکار تنظیم می‌شود، از رزرو DHCP سازگار با مودم استفاده کنید و IP واقعی رزروشده را در ادامه به کار ببرید.
3. در هر کامپیوتر به Settings → Bluetooth & devices → Printers & scanners → Add device بروید.
4. اگر پیدا نشد، Add manually و گزینه افزودن با IP یا Hostname را انتخاب کنید؛ IP واقعی دستگاه را بنویسید. برای بعضی مدل‌ها نصب‌کننده رسمی سازنده مسیر مناسب‌تری است.
5. درایور متناسب با مدل و سیستم‌عامل را از سازنده نصب کنید و یک Print Test Page بگیرید.

در این روش، هر کاربر مستقیم به پرینتر شبکه‌ای متصل است. روشن‌بودن سرور فایل برای چاپ مستقیم لازم نیست؛ خود پرینتر، سوئیچ و مسیر شبکه باید فعال باشند.

حالت دوم: پرینتر فقط USB دارد

پرینتر را به PC01 وصل و ابتدا چاپ محلی را امتحان کنید. سپس در Printer properties → Sharing گزینه Share this printer را فعال کنید و نامی مثل OfficePrinter بدهید. روی کامپیوتر دیگر، پرینتر اشتراکی را با مسیر زیر اضافه کنید. میزبان PC01 باید روشن، بیدار و متصل به شبکه بماند؛ ممکن است نصب درایور و تأیید مدیر لازم باشد. [۸]

\\PC01\OfficePrinter

اگر نام PC01 پیدا نشد، IP فعلی میزبان را جایگزین کنید. برای پایداری مسیر مبتنی بر IP، آدرس میزبان را در DHCP رزرو کنید. پرینتر USB در این حالت IP مستقل ندارد و وصل‌کردن آن به پورت USB مودم نیز بدون پشتیبانی صریح Print Server، آن را شبکه‌ای نمی‌کند.

اسکنر را وصل کنیم و مسیر فایل‌ها را مشخص کنیم

حالت اول: اسکنر واقعاً از اسکن روی شبکه پشتیبانی می‌کند

داشتن Wi-Fi یا LAN روی یک دستگاه چندکاره، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که همه قابلیت‌های اسکن آن روی شبکه کار می‌کند؛ مشخصات مدل و نرم‌افزار سازنده را بررسی کنید.

1. اسکنر را با کابل به سوئیچ، یا با Wi-Fi به همان شبکه داخلی وصل کنید.
2. اگر اسکنر مستقل است و تنظیم دستی دارد، IP نمونه 192.168.50.21 را با ماسک و Gateway مثال بدهید. اگر اسکنر بخشی از همان پرینتر چندکاره است، معمولاً IP همان دستگاه یعنی .20 را به کار می‌بریم.
3. در کامپیوتر کاربر، درایور و نرم‌افزار اسکن رسمی سازنده یا ابزار سازگار ویندوز را نصب کنید؛ اگر کشف خودکار انجام نشد، در ابزار سازنده IP دستگاه را وارد کنید.
4. یک صفحه آزمایشی اسکن کنید و خروجی را در پوشه‌ای مثل \\192.168.50.10\Office\Scans ذخیره کنید. این زیرپوشه را قبلاً بسازید و مجوز نوشتن کاربر را بررسی کنید. [۹]

اگر خود دستگاه قابلیت Scan to Network Folder / SMB دارد، می‌توانید مقصد شبکه و یک حساب اختصاصی با دسترسی محدود به پوشه اسکن‌ها تعریف کنید. پشتیبانی دستگاه از نسخه‌های امن SMB و روش احراز هویت سرور باید بررسی شود؛ برای سازگارکردن یک اسکنر قدیمی، SMB1 یا ورود مهمان ناامن را فعال نکنید. راه جایگزین، اسکن با نرم‌افزار سازنده روی کامپیوتر و ذخیره خروجی روی سرور است.

حالت دوم: اسکنر فقط USB دارد

اسکنر را به یکی از کامپیوترها، مثلاً PC01، وصل و نرم‌افزار آن را همان‌جا نصب کنید. اسکن روی میزبان انجام می‌شود و فایل در پوشه مشترک ذخیره می‌شود؛ کاربران دیگر فایل را دریافت می‌کنند. گزینه Share این پرینتر، الزاماً اسکنر دستگاه را هم به اشتراک نمی‌گذارد. استفاده مستقیم چند کامپیوتر از اسکنر USB، نیازمند پشتیبانی یا راهکار اختصاصی سازنده است.

برای نظم فایل‌ها، نامی مثل 2026-10-29_receipt_001.pdf انتخاب کنید؛ تاریخ، نوع سند و شماره پیگیری باعث می‌شود بعداً جست‌وجوی آن ساده باشد.

شبکه کار نمی‌کند؟ از نزدیک‌ترین نقطه شروع کنید

اگر پوشه باز نشد، همه تنظیمات را یک‌جا عوض نکنید. از کابل و IP شروع کنید، سپس مسیر، سرویس و مجوز را بررسی کنید. آزمون‌های زیر را روی کامپیوتر کاربر انجام دهید.

فایروال ممکن است پاسخ Ping را مسدود کند، درحالی‌که اشتراک فایل کار می‌کند. آزمون TCP با Test-NetConnection کمک می‌کند دسترسی به سرویس را جدا بررسی کنید. [۱۰]

خطاهای رایج و اولین اقدام

شبکه را با چند عادت درست تحویل بگیریم

• حساب مدیریت مودم و سرور را فقط برای مدیریت استفاده کنید؛ کاربران روزمره حساب جدا داشته باشند.
• فایروال، حفاظت با رمز عبور و قابلیت‌های امنیتی جدید SMB را برای رفع خطا خاموش نکنید. راه‌حل سازگاری باید با مدل دستگاه و نسخه نرم‌افزار بررسی شود. [۱۱]
• برای دسترسی از بیرون دفتر، یک راهکار امن مانند VPN مدیریت‌شده طراحی کنید؛ پوشه SMB یا Remote Desktop را مستقیم با بازکردن پورت روی اینترنت عمومی قرار ندهید.
• از داده‌های مهم نسخه پشتیبان جدا و دارای تاریخچه نگه دارید؛ حداقل یک نسخه از دسترسی دائمی شبکه جدا باشد و بازیابی یک فایل را عملاً امتحان کنید. RAID جای بکاپ را نمی‌گیرد.
• نام دستگاه‌ها، IPهای ثابت، رزروها و شماره پورت‌ها را ثبت کنید. رمزها را داخل جدول عمومی تجهیزات ننویسید.
• شبکه مهمان را از دستگاه‌های اداری جدا نگه دارید. روش جداسازی واقعی به امکانات روتر و سوئیچ بستگی دارد.

حالا همان صبح شلوغ دفتر را دوباره تصور کنید: فایل موجودی در یک پوشه مشخص است، هرکس با حساب خودش وارد می‌شود، فاکتور چاپ می‌شود و رسید اسکن‌شده هم در محل درست قرار می‌گیرد. ارزش شبکه در همین است؛ کار روزانه قابل‌پیش‌بینی‌تر و پیدا کردن اطلاعات ساده‌تر می‌شود.